जगातील सर्वात जुन्या कल्प विग्रह मूर्तीबद्दल वास्तविक तथ्य काय आहे?

 असे म्हणतात की हिंदू धर्म हा जगातील सर्वात प्राचीन धर्म आहे आणि तो शाश्वत आहे. सनातनचा अर्थ असा आहे की ज्यास प्रारंभ नाही आणि शेवट नाही तो एकच आहे, म्हणजेच चिरंतन हिंदू धर्म आहे. संपूर्ण भारतात उत्खननात बरीच मूर्त्या सापडल्या आहेत आणि अजूनही सापडत आहेत. अगदी परदेशातही हिंदूंच्या मुर्त्या उत्खननात सापडल्या आहेत. हिंदू देवतांच्या अनेक मूर्ती तस्करी करुन परदेशात विकल्या गेल्या.

हल्ली हल्ली अशाच एक मूर्तीची आंतरजालावर चर्चा होत आहे. अनेक तर्कवितर्क लावले जातात आहेत. तिच्या जन्माची, उत्खननात सापडण्याची चित्तरकथा रंगवून सांगितली जात आहे. ही कहाणी आहे एका हिंदु मूर्तीची, कल्पविग्रहची ! ही कल्पविग्रह मूर्ती हिंदू देवता भगवान शंकराची आहे. भगवान शंकराची ही मूर्ती जगातील सर्वात प्राचीन मूर्ती मानली जाते.

या मूर्तीची कथा कोणत्याही हॉलीवूड थ्रिलर चित्रपटासारखी आहे.

मुस्तांग हे एक छोटेसे राज्य होते जे तेव्हा भारत व नेपाळ आणि तिबेट व चीन यांच्या दरम्यानच्या पर्वतावर नियंत्रण ठेवत असे. 1950 च्या दशकात सीआयएने चिन्यांविरुद्ध लढण्यासाठी तिबेटी सैनिकांना शस्त्रे पुरवली.

साल, 1959! चीनने तिबेटचा कब्जा घेतला होता. तिबेटवर आपल्या ताकदीचा वापर करण्यास सुरवात केली होती. अशा परिस्थितीत अमेरिकन गुप्तचर संस्थेला तिबेटमधील बौद्ध भिक्षू संस्थेकडून एक तातडीचा निरोप आला, मदतीसाठी! चीनविरुद्ध काही करण्याची ही संधी अमेरिका थोडीच सोडणार! लगेचच चक्रे फिरली. गुप्तहेर रवाना झाले, तिबेटला! बौद्ध भिक्षूंना मदत करण्याचे व त्यांच्याकडून काही आवश्यक माहिती व कागदपत्रे मिळविण्याचे आदेश मिळाले.

1960 साल नुकतंच उजाडलं होतं. अमेरिकेची गुप्तचर संस्था सीआयएमार्फत तिबेटमधील बौद्ध भिक्षूशी संपर्क साधला गेला आणि तिबेटमध्ये एक गुप्तचर अभियान राबविण्यात आले. त्या बौद्ध भिक्षु आणि त्याच्या अंगरक्षकांकडून, अमेरिकन गुप्तहेरांना भगवान शंकरासंबंधी प्राचीन हस्तलिखित ग्रंथ, काही कागदपत्र आणि भगवान शंकराची एक छोटी मूर्ती सापडली, जिला कल्पविग्रह म्हणतात.

हे अभियान संपल्यानंतर अमेरिकन इंटेलिजेंस एजन्सीच्या लोकांनी भगवान शंकराची मूर्ती, कल्पनिग्रह आणि ती प्राचीन हस्तलिखिते अमेरिकेत आणली. कार्बन 14 डेटिंगच्या माध्यमातून (ज्यायोगे एखाद्या वस्तूच्या निर्मितीचा काळ अंदाजे ठरविता येतो) अमेरिकेतील कॅलिफोर्नियाच्या लॅबमध्ये त्या मूर्तीची चाचणी घेण्यात आली तेव्हा एक धक्कादायक माहिती समोर आली.

अमेरिकेने घेतलेल्या कार्बन 14 च्या तपासणीत, ती मूर्ती इसवीसनाच्या 26450 वर्षे अगोदरची असल्याचे समजले. याचा अर्थ ती 28450 वर्षे जुनी मूर्ती होती.

कल्पविग्रह ही जगातील सर्वात जुनी मूर्ती असल्याचे तपास यंत्रणेने घोषित केले. सिंधू संस्कृती, इजिप्तची सभ्यता आणि सुमेरियन सभ्यता यासारख्या जगातील सर्वात प्राचीन सभ्यता देखील 6000 वर्षांपर्यंत जुन्या आहेत. परंतु या प्राचीन संस्कृतीपेक्षाही ही मूर्ती 20000 वर्ष जुनी आहे.

मात्र जगभरातील अनेक इतिहासकारांनी आणि पुराणवस्तू संशोधकांनी याबाबतीत आपली मतांतरे व्यक्त केली आहेत. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, ज्या लाकडी पेटीत ही मूर्ती सापडली, तिचे लाकूड 20000 वर्षांहून अधिक जुने असू शकते. ही पेटी इतकी वर्षे सुस्थितीत राहण्याचं कारण म्हणजे येथील बर्फाळ हवामान. परंतु आतील मूर्ती ही फारतर 2500 वर्षे जुनी असू शकेल.

एक प्रवाद असाही आहे की 2500 वर्षे, म्हणजे साधारणपणे सम्राट अशोकाचा काळ! बौद्ध धर्म प्रसारासाठी अशोकाने आपले बौद्धगण अनेक देशी पाठविले होते. कदाचित त्या काळात ही मूर्ती तिबेटमध्ये गेली असावी अथवा हिंदू धर्माच्या प्रभावामुळे तेथील लोकांनी त्यांच्या देवाची मूर्ती बनविली असावी, जी शंकराशी साधर्म्य राखते!

अर्थात, 2500 वर्षांपूर्वीच्या गोष्टींबाबत लिहिताना एक गोष्ट लक्षात ठेवणे जरुरीचे आहे की आज आपण केवळ ठोकताळे बांधू शकतो, अंदाजाने. तेव्हा या गोष्टींना किती महत्व द्यायचं, हे ज्याचं त्यानं ठरवायचं आहे!

असो! त्यानंतर ही प्राचीन मूर्ती वॉशिंग्टनमधील अमेरिकन गुप्तचर संस्था सीआयएच्या स्टोअररूममध्ये ठेवण्यात आली आणि कित्येक वर्षे कुणीही त्याकडे लक्ष दिले नाही. मग अचानक कळले की जगातील सर्वात प्राचीन मूर्ती तेथे नव्हती आणि तपासणी दरम्यान असे आढळले की कोणीतरी ही मूर्ती गायब केली आहे!!

जेव्हा अमेरिकन सरकारने बरीच तपासणी केली आणि माजी कर्मचार्‍यांची चौकशी केली तेव्हा असे कळले की मूर्ती तस्करीच्या मार्गाने भारतात गेली आहे. आता काही लोक म्हणतात की भगवान शंकराची ही पुरातन मूर्ती कल्पविग्रह आंध्र प्रदेशातील हैदराबादच्या आसपास कुठेतरी पोहोचली आहे. परंतु नेमके ठिकाण अद्याप समजू शकलेले नाही आणि अमेरिकन सरकारनेही या पुतळ्यास मोठे बक्षीस जाहीर केले आहे.

तर ही आहे कहाणी, एका वादग्रस्त पुरातन मूर्तीची, जिचा ठावठिकाणा आजच्या घडीला कोणासही माहीत नाही!